Vườn rau '4 không' bên dòng Thu Bồn

Hồi sinh đất quê

Nằm bên dòng Thu Bồn hiền hòa, vườn rau Thanh Đông (phường Hội An Đông, TP Đà Nẵng) từ lâu đã được biết đến như một biểu tượng của nông nghiệp thuận thiên. Ở nơi ấy, nông dân chọn con đường “4 không” trong sản xuất nông nghiệp: Không hóa chất, không giống biến đổi gen, không thuốc BVTV, không chất kích thích tăng trưởng. Trên mảnh đất hơn 10.000 m², họ kiên định với cách làm truyền thống trong canh tác, kiểm soát sâu bệnh, giữ độ phì nhiêu cho đất. Nhờ vậy, các sản phẩm rau củ không chỉ an toàn mà còn giữ trọn vẹn hương vị tự nhiên.

Dưới cơn mưa lất phất do ảnh hưởng của bão số 10, bà Đinh Thị Xinh trong chiếc áo nâu sẫm đang lúi húi che những luống rau mới nhú mầm, ánh mắt vẫn dõi ra cổng vườn chờ đoàn khách ghé thăm.

Sau những câu chào hỏi rất gần gũi, bà Xinh bắt đầu kể về cách mà nông dân Thanh Đông trồng rau màu kết hợp làm du lịch và hơn thế là làm nông dân sinh thái, nghĩ xa hơn cho cộng đồng và cả thiên nhiên.

Giọng bà dung dị nhưng đầy tự hào: “Ở đây chúng tôi không dùng hóa chất. Sâu đến thì pha gừng, ớt, rượu thành chế phẩm để đuổi sâu, vừa an toàn vừa dễ làm”. Rồi bà giới thiệu với khách những dãy hoa trồng xen giữa các luống rau: “Hoa màu hồng dụ bướm đến đẻ trứng, hoa màu đỏ thu hút bọ nhảy, còn húng quế, sả thì xua côn trùng. Nhờ thế mà rau được bình yên”. Giữa tiếng mưa lộp độp trên lá, những câu chuyện giản dị ấy khiến du khách đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác.

Nhắc lại ngày bắt đầu với rau hữu cơ, bà Xinh cười hiền kể lại, gia đình bà có 500 m² đất. Ban đầu, khi nghe nói trồng rau không dùng phân hóa học hay thuốc trừ sâu, nhiều người còn ngại ngần. “Ngày đó bà con quen rồi. Cứ thấy rau bị sâu bệnh thì chạy ra chợ mua thuốc về phun, khỏe re. Còn làm hữu cơ, ai cũng bảo cực, không làm nổi”, bà kể.

Nhưng rồi chính những ngày gùi bình thuốc trên vai, hít mùi hóa chất đến tức ngực, mất ngủ khiến bà con giật mình. “Nếu mình cứ canh tác với phân, thuốc hóa học như trước kia thì không biết còn sức mà đi vườn được bao lâu. Chuyển sang làm hữu cơ, có cực hơn nhưng khỏe hơn, vui hơn”, bà Xinh nói chắc nịch.

Năm 2013, nhờ sự hỗ trợ của chính quyền và tổ chức phi chính phủ về phát triển đô thị, bà con được các kỹ sư nông nghiệp “cầm tay chỉ việc”. 11 hộ dân đã học cách tự làm phân bón hữu cơ gồm 50% phế phẩm lá cây, rau bỏ đi, 30% phân trâu bò cùng 20% những phụ chất như phân trùn quế, bánh dầu (bã đậu phộng sau khi ép), tập quen bắt sâu bằng tay, loay hoay pha chế thuốc sinh học từ thảo mộc. Từ những ngày vụng về ấy, dần dần những mẻ rau hữu cơ đầu tiên đã cho thu hoạch.

Bảo tồn văn hóa nông nghiệp truyền thống

Ông Lê Nhương, Giám đốc HTX rau Thanh Đông chia sẻ, làm rau hữu cơ vất vả gấp nhiều lần so với trồng rau thường. Trước kia, chỉ cần rải phân, phun thuốc xong là nông dân có thể thong thả đi uống rượu, chơi cờ. Nay mỗi ngày họ phải dành ít nhất bốn tiếng ngoài ruộng để bắt sâu, làm cỏ, kiểm tra từng luống rau.

Hạt giống cũng phải chọn kỹ, không phải mua ở đâu cũng được, rủi ro thất bại đến 20% là chuyện thường. Thêm vào đó, thời tiết, sâu bệnh, chi phí… đủ thứ trở ngại. Nhưng bù lại, khi nhìn những luống rau xanh mướt, ai nấy đều thấy lòng nhẹ nhõm. “Cực thì cực nhưng mình khỏe hơn, đất khỏe hơn và rau cũng có giá trị hơn”, bà con thường nói với nhau.

Để minh bạch, đảm bảo an toàn vệ sinh sản phẩm rau củ của HTX rau Thanh Đông, Phòng Kinh tế, Trung tâm Khuyến nông, Hội Nông dân TP Đà Nẵng... sẽ kiểm tra đột xuất hoặc định kỳ tại vườn, lưu lại số liệu, nhật ký đồng ruộng, lấy mẫu sản phẩm… từng vườn. Từ khi ra đời đến nay, sản phẩm rau củ hữu cơ của HTX rau Thanh Đông được canh tác dựa trên bộ tiêu chuẩn PGS Việt Nam.

“Mỗi ngày làng rau chỉ cung cấp cho thị trường khoảng một tạ rau củ các loại, mới đáp ứng được một phần rất nhỏ nhu cầu rau sạch của người dân địa phương. Nhiều siêu thị, nhà hàng, đại lý ở Đà Nẵng liên tục đặt hàng nhưng HTX chỉ có thể cung ứng cho một số cửa hàng rau sạch nhỏ lẻ do sản lượng còn hạn chế”, ông Lê Nhương chia sẻ.

Theo ông Nhương, thu nhập của bà con chưa cao, chỉ khoảng 5 - 7 triệu đồng mỗi tháng, song so với trồng lúa thì đã khá hơn nhiều. Quan trọng hơn, người dân có được sức khỏe và niềm tin. Mỗi chiều, sau giờ làm, bà con lại quây quần bên nhau kể chuyện, trao đổi kinh nghiệm, tiếng cười vang hòa lẫn mùi đất thơm ngái. Niềm vui cộng đồng hóa ra cũng là một phần của hữu cơ.

Giờ đây, Thanh Đông không còn chỉ là một làng sản xuất rau mà đã trở thành điểm tham quan, học tập của sinh viên, du khách trong và ngoài nước. Mỗi tháng, làng rau đón từ 6.000 đến 7.000 lượt khách. Họ không chỉ ngắm rau mà còn được nghe những câu chuyện đời thường của người dân, tự tay bắt sâu, trồng cây, học làm nông dân rồi thưởng thức những món ăn dân dã từ chính vườn rau. Nhờ đó bà con có thêm thu nhập, thêm động lực gắn bó với nông nghiệp hữu cơ.

Câu chuyện của làng rau Thanh Đông không chỉ là sự đổi thay phương thức sản xuất mà còn là hành trình của tình yêu đất, yêu làng. Nông dân nơi đây đã chọn lối đi khó khăn hơn để giữ cho mình sức khỏe, cho cộng đồng sự an toàn, cho thiên nhiên cơ hội tái sinh. Trên từng luống rau có mồ hôi, có nụ cười, có cả những trăn trở về tương lai. Và vượt lên tất cả là khát vọng về một nền nông nghiệp bền vững, nơi “cộng đồng khỏe, nông dân vui” không chỉ là khẩu hiệu mà là hiện thực mỗi ngày.

Thanh Đông hôm nay không chỉ là một vườn rau hữu cơ mà còn là một “làng kể chuyện”, kể về văn hóa nông nghiệp truyền thống, kể bằng màu xanh của cây, bằng sự bình dị của con người và bằng niềm tin rằng nghề nông không chỉ là sinh kế mà còn là di sản cần được trân trọng và lan tỏa.

Đều đặn ngày ba đến ngày sáu hàng tháng, hàm lượng nitrat trong đất ở làng rau được kiểm tra, nếu vượt quá ngưỡng cho phép thì rau tại luống đất đó sẽ buộc dừng xuất đi. “Hàm lượng nitrat nếu lên hơn 45% sẽ không bảo đảm sức khỏe cho người tiêu dùng nên chúng tôi phải luôn theo dõi sát chỉ số này”, ông Lê Nhương nói.