Chè shan tuyết cổ thụ, 'bảo vật' của xứ Tuyên

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang, hiện toàn tỉnh có hơn 19.000ha chè shan tuyết, trải rộng trên các vùng Cao Bồ, Thượng Sơn, Thông Nguyên, Hồ Thầu, Nậm Dịch, Hồng Thái, Côn Lôn… Trong đó, riêng khu vực Tây Côn Lĩnh chiếm tới hơn 93% tổng diện tích chè cổ toàn tỉnh, được ví như “thủ phủ” của những cây chè trăm tuổi.

Trên những triền núi cao hơn 700 mét, những gốc chè cổ thụ rễ bám sâu vào lòng đất, thân phủ rêu phong, sừng sững giữa mây ngàn. Có cây đã vượt qua hơn 500 mùa sương gió, bền bỉ vươn mình giữa sương mù lạnh giá. Từng búp chè phủ lông trắng như tuyết, chắt chiu tinh hoa của đất trời để tạo nên thứ hương trà thanh khiết, vị chát dịu, ngọt hậu, đánh thức bao khứu giác của những người sành trà trên mọi miền đất nước.

Ông Đỗ Tấn Sơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang cho biết, đối với đồng bào Dao, Tày, Mông nơi đây, cây chè shan tuyết không chỉ là nguồn sống mà còn là biểu tượng văn hóa, là ký ức thiêng liêng truyền từ đời này sang đời khác.

Với 1.629 cây chè cổ được công nhận là Cây di sản Việt Nam, Tuyên Quang đang sở hữu một kho báu thiên nhiên vô giá, một di sản xanh cần được bảo tồn, tôn vinh và phát triển bền vững.

Mấy chục năm nay, kể từ khi cất tiếng khóc chào đời nơi bản Dao Cao Bành, phường Hà Giang 1 (tỉnh Tuyên Quang), anh Bàn Văn Nhì, Giám đốc HTX Nông nghiệp và Dịch vụ thương mại tổng hợp Cao Bành đã gắn bó với cây chè như hơi thở của mình.

Cây chè shan tuyết cổ thụ quê anh không chỉ cho bóng mát giữa mùa nắng, cho thức uống thanh khiết trong những buổi lao động mệt nhọc mà còn là nguồn sống của bao thế hệ. Từ những búp chè hái về, bà con đổi lấy túi gạo, củ sắn, những bữa cơm ấm lòng trong những năm tháng gian khó.

Anh Nhì không muốn để hương trà ấy chỉ quanh quẩn nơi bản làng. Với khát vọng đưa hương vị của núi rừng Tuyên Quang vươn xa, năm 2022, anh thành lập HTX Cao Bành, tập hợp bà con cùng làm chè sạch, cùng học cách sao, ủ, lên men đúng quy trình để mỗi búp trà đều hội tụ đủ sắc, vị, hương.

Từ những ấm trà đơn sơ bên bếp lửa giữa đêm sương, đến nay, HTX Cao Bành đã có những sản phẩm trà cao cấp như hồng trà, bạch trà, trà một tôm một lá, một tôm hai lá… Những sản phẩm mang thương hiệu Shan tuyết Cao Bành đã vươn ra khỏi núi rừng, góp mặt tại các hội chợ, chương trình OCOP, trở thành niềm tự hào của người Dao vùng cao Tuyên Quang.

Trong số những người phụ nữ gắn bó với cây chè shan tuyết, chị Vũ Thị Kim Nhi ở thôn Quang Sơn, xã Tiên Nguyên là gương mặt trẻ tiêu biểu.

Tuổi ngoài 30, khi nhiều cô gái bản còn quanh quẩn với ruộng nương, con cái, Nhi đã mạnh dạn mang những gói trà sạch của bản xuống trung tâm thành phố để giới thiệu, quảng bá.

Không chỉ bán trà, Nhi còn kể cho khách nghe những câu chuyện về cây chè, về người Dao giữ lửa nghề, khiến mỗi chén trà trở thành một hành trình khám phá văn hóa vùng cao. Người thưởng trà không chỉ thấy hương vị thanh khiết mà còn cảm nhận được cả linh hồn của núi rừng, sự thì thầm của đất khi mỗi chén trà lên hương.

Hiện toàn tỉnh Tuyên Quang có hơn 40 sản phẩm chè đạt sao OCOP, trong đó có 2 sản phẩm đạt 5 sao. Chè shan tuyết Tuyên Quang đã được cấp chỉ dẫn địa lý, được Hội Chè Thế giới và Hội Chè Việt Nam công nhận là vùng chè hữu cơ lớn nhất cả nước.

Từ vùng cao mây phủ, những búp trà shan tuyết của Tuyên Quang đã vươn xa, chinh phục các thị trường khó tính như Nhật Bản, EU, Trung Đông, góp phần khẳng định đẳng cấp của trà Việt trên bản đồ trà thế giới.