Bài học thế giới về phát triển nông nghiệp hữu cơ bền vững

Tại Hội nghị hữu cơ Châu Á (Organic Asia Congress - OAC) lần thứ 8 năm 2025 với chủ đề “Hữu cơ vì tương lai tốt đẹp hơn” diễn ra tại Ninh Bình từ ngày 17 - 19/9, nhiều chuyên gia quốc tế đã chia sẻ những kinh nghiệm quý trong phát triển nông nghiệp hữu cơ của nhiều nước trên thế giới.

Trung Quốc: Thiết lập hệ thống chứng nhận sản phẩm hữu cơ quốc gia

Tại Trung Quốc, một trong những bước đi quan trọng trong giai đoạn đầu phát triển ngành nông nghiệp hữu cơ là chủ động áp dụng chứng nhận chất lượng như công cụ thúc đẩy việc xây dựng và hoàn thiện các tiêu chuẩn ngành.

Ông Ngô Chấn Đào, Phó Chủ tịch Hiệp hội Trao đổi Nông nghiệp Quốc tế Trung Quốc (CAAIE) cho biết, dựa trên kinh nghiệm quốc tế, Trung Quốc đã thiết lập hệ thống chứng nhận sản phẩm hữu cơ quốc gia, áp dụng tiêu chuẩn thống nhất toàn quốc với quy tắc chứng nhận, danh mục sản phẩm chứng nhận, dấu chứng nhận và hệ thống truy xuất nguồn gốc "mỗi sản phẩm - một mã số", đảm bảo minh bạch toàn bộ chuỗi cung ứng.

Từ tháng 11/2012, nhiều văn bản, chính sách và quy phạm pháp luật đã được ban hành, góp phần thúc đẩy xây dựng nền văn minh sinh thái, thực hiện cải cách cơ cấu nguồn cung và triển khai chiến lược phục hưng nông thôn. Những chính sách này có sự tương thích cao với nguyên lý và triết lý của nông nghiệp hữu cơ.

Chính quyền các địa phương trên toàn quốc cũng đã ban hành kế hoạch phát triển nông nghiệp hữu cơ cấp địa phương cùng với nhiều chính sách khuyến khích, góp phần nâng cao động lực cho nông dân và doanh nghiệp chuyển đổi sang phương thức canh tác hữu cơ.

Dù đã đạt nhiều bước tiến, nhưng giá trị sản xuất và tiêu thụ sản phẩm hữu cơ tại Trung Quốc vẫn còn khoảng cách đáng kể. Thị trường hữu cơ vẫn rộng mở, đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực sản xuất, mở rộng tiêu dùng và củng cố niềm tin của người tiêu dùng.

Philippines: Thu hút thanh niên vào nông nghiệp hữu cơ

Với Philippines, thách thức lớn nhất hiện nay là tình trạng già hóa lực lượng lao động nông nghiệp, bà Bernadette F. San Juan, Giám đốc Chương trình quốc gia về nông nghiệp hữu cơ (NOAP), Bộ Nông nghiệp Philippines cho biết, theo tổng điều tra nông nghiệp và thủy sản năm 2022 của Philippines, tuổi trung vị của người vận hành nông hộ là 49,7 tuổi, nhóm tuổi trẻ (15 - 29 tuổi) chỉ chiếm 8,9%, nhóm tuổi trung niên (30 - 49 tuổi) chiếm 41,9%, nhóm từ 50 tuổi trở lên chiếm tới 49,3%, trong đó 16,8% từ 65 tuổi trở lên.

Bên cạnh đó, thanh niên Philippines ngày càng thiếu hứng thú với nông nghiệp, phần vì đặc thù lao động vất vả, phần vì nghề nông gắn liền với hình ảnh nghèo đói.

Trước tình hình đó và để đảm bảo an ninh lương thực quốc gia, NOAP đã xây dựng một chương trình dành riêng cho thanh niên - Chương trình thực tập thanh niên về nông nghiệp hữu cơ (YIPOA).

YIPOA là một chương trình thực tập thực tiễn được thiết kế nhằm nuôi dưỡng và phát triển các thực tập sinh sự trân trọng và hứng thú với nông nghiệp hữu cơ, từ đó dần hướng họ lựa chọn nông nghiệp hữu cơ như một nguồn thu nhập lâu dài.

Đặc điểm nổi bật của chương trình là bố trí thực tập theo nguyện vọng của thanh niên. Đào tạo thực hành tại nông trại kéo dài kéo dài trong 21 tháng. Cung cấp khoản vốn khởi nghiệp lên tới 2.643 USD (tính đến ngày 22/4/2025). Sử dụng các nông dân đang thực hành hệ thống canh tác hữu cơ làm người hướng dẫn. Xây dựng cộng đồng ảo giúp thanh niên có thêm động lực vì biết rằng mình không đơn độc và ngày càng có nhiều người trẻ chọn nghề nông.

Sau 21 tháng thực tập, chương trình sẽ cấp các phần thưởng cho việc triển khai dự án thành công. Đồng thời giám sát và theo dõi liên tục các thực tập sinh nhằm phát hiện sớm sai sót, giảm thiểu thiệt hại và kịp thời đưa ra biện pháp điều chỉnh…

Kể từ khi được triển khai vào năm 2023, Chương trình YIPOA đã đào tạo tốt nghiệp 144 trong tổng số 150 thực tập sinh của khóa 1 (năm 2023). Toàn bộ 150/150 thực tập sinh của khóa 2 (năm 2024) đã nhận được vốn khởi nghiệp và đang triển khai dự án của riêng mình. Khóa 3 (năm 2025) hiện đã được phân công đến các trang trại thực tập tương ứng.

Nhờ thành công vượt trội, NOAP đã quyết định tăng số lượng chỉ tiêu thực tập sinh hằng năm từ 150 lên 320 suất vào năm 2026.

Nhật Bản: Xây dựng “thành phố hữu cơ Kisarazu”

Tại Nhật Bản, thành phố Kisarazu là một điển hình với sáng kiến “Xây dựng thành phố hữu cơ” từ năm 2015. Ông Watanabe Yoshikuni, Thị trưởng thành phố Kisarazu (Nhật Bản) cho biết, điểm đặc biệt của sáng kiến này là lồng ghép các nguyên lý hữu cơ vào quy hoạch đô thị và xây dựng cộng đồng bền vững.

Thành phố đã tổ chức hàng loạt hội thảo tương tác với người dân, từ đó định nghĩa khái niệm hữu cơ như một tư duy hành động chủ động - có trách nhiệm với cộng đồng, xã hội và môi trường nhằm hướng tới tương lai bền vững.

Năm 2016, sáng kiến này được chính thức thể chế hóa thông qua “Pháp lệnh thúc đẩy phát triển đô thị bền vững, hài hòa giữa con người và thiên nhiên”, thường được gọi là “Pháp lệnh thành phố hữu cơ”.

Hiện nay, thành phố Kisarazu đang thúc đẩy mạnh mẽ sáng kiến “thành phố hữu cơ” thông qua việc áp dụng khung mục tiêu phát triển bền vững địa phương - gọi là “Vòng tuần hoàn sinh thái và kinh tế khu vực - Regional Circular and Ecological Sphere), đây được xem như một bản thiết kế cho phát triển bền vững cấp địa phương.

Bhutan: Hướng tới xóa bỏ thuốc BVTV và hóa chất trong trồng trọt

Bà Kesang Tshomo - chuyên gia điều hành, phát triển lĩnh vực nông nghiệp hữu cơ và cố vấn cho Sở Nông nghiệp Bhutan chia sẻ, Bhutan là quốc gia nhỏ bé nằm ở dãy Himalaya, nông nghiệp hữu cơ vốn gắn bó từ lâu với truyền thống và yếu tố tôn giáo. Tuy nhiên, Bhutan hiện phải đối mặt với nhiều thách thức như quỹ đất nông nghiệp hạn hẹp, xung đột sinh kế gần rừng và tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu….

Trước đây, Bhutan phải nhập khẩu một lượng lớn lương thực từ nhiều nước khác, tạo nên hình ảnh chưa mấy tích cực. Tuy nhiên, khát vọng của Bhutan là phát triển sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là nông nghiệp hữu cơ.

Để vượt qua khó khăn, Bhutan đang đẩy mạnh các thực hành nông nghiệp tốt như canh tác bậc thang, tích hợp trồng trọt với chăn nuôi, áp dụng hệ thống tưới tiêu hiệu quả, sử dụng phân trùn quế và tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan.

Với lợi thế là quốc gia có mức phát thải carbon âm (thải ra ít hơn so với lượng hấp thụ), Bhutan đặt mục tiêu duy trì, trung hòa và thậm chí nâng cao trạng thái “carbon âm” thông qua việc mở rộng trồng trọt hữu cơ.

“Hiện chúng tôi chỉ sử dụng trung bình 5,6 kg phân bón/ha, đồng thời kết hợp chặt chẽ các quy tắc trồng trọt truyền thống với hệ thống tưới tiêu hiện đại để thúc đẩy sản xuất hữu cơ. Nông nghiệp hữu cơ không chỉ là điểm khởi đầu mà còn là bước đệm để Bhutan hướng tới loại bỏ hoàn toàn thuốc bảo vệ thực vật và hóa chất trong nông nghiệp, xây dựng một nền sản xuất bền vững, an toàn và thân thiện với môi trường”, bà Kesang Tshomo nhấn mạnh.