Hình thành vùng thốt nốt hữu cơ quy mô lớn tại Bảy Núi

Khai mở tiềm năng cây đặc hữu Bảy Núi

Cây thốt nốt từ lâu đã trở thành biểu tượng đặc trưng của vùng Bảy Núi, gắn liền với đời sống người Khmer, đặc biệt ở xã Tri Tôn và phường Tịnh Biên. Cây thốt nốt có khả năng chịu hạn tốt, phát triển tự nhiên và ít chịu tác động bởi sâu bệnh nên đây là cây trồng bền vững, phù hợp với định hướng nông nghiệp xanh của tỉnh.

An Giang xác định đây là cây có thể chuyển đổi sản xuất theo hướng hữu cơ, tạo thêm giá trị gia tăng và xây dựng thương hiệu riêng trên thị trường, hướng tới xuất khẩu.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang, kế hoạch đến năm 2030, An Giang sẽ hình thành vùng sản xuất thốt nốt hữu cơ tập trung tại Tri Tôn và phường Tịnh Biên. Đây là hai địa phương có diện tích thốt nốt lớn nhất tỉnh, đồng thời sở hữu điều kiện địa hình và khí hậu phù hợp để từng bước chuẩn hóa quy trình sản xuất hữu cơ. Mục tiêu của tỉnh là xây dựng chuỗi liên kết khép kín từ khai thác, sơ chế, chế biến, tiêu thụ, hướng tới xuất khẩu các sản phẩm thốt nốt hữu cơ sang những thị trường đòi hỏi tiêu chuẩn cao.

Lộ trình phát triển cụ thể được chia theo từng giai đoạn. Đến cuối năm 2025, tỉnh đặt mục tiêu có khoảng 200 cây thốt nốt đủ điều kiện khai thác sản phẩm hữu cơ, chủ yếu là cây trên 40 năm tuổi, dự kiến sẽ tăng lên khoảng 500 cây vào năm 2030. Hiện các sản phẩm làm từ thốt nốt hữu cơ như đường thốt nốt, nước thốt nốt, đường thô… đang được doanh nghiệp liên kết tiêu thụ từ 70 - 80% và mục tiêu đạt 100% vào năm 2030. Lợi nhuận từ sản phẩm hữu cơ dự kiến cao hơn 1,5 - 2 lần so với khai thác theo tập quán truyền thống. Điều này không chỉ giúp tăng thu nhập cho nông dân mà còn tạo động lực để mở rộng vùng nguyên liệu. Khi được chứng nhận tiêu chuẩn hữu cơ Việt Nam và các tiêu chuẩn quốc tế như Hoa Kỳ, Nhật Bản, EU, sản phẩm thốt nốt hữu cơ An Giang sẽ sở hữu lợi thế cạnh tranh rõ rệt trên thị trường.

Cùng với đó, tỉnh An Giang tiến hành lập sơ đồ vùng trồng, đánh mã số cây chuyển đổi hữu cơ và khảo sát thực địa để lựa chọn những khu vực đạt yêu cầu. Mẫu đất, nước được phân tích nhằm đáp ứng quy định trong tiêu chuẩn TCVN 11041-2:2017 về vùng sản xuất hữu cơ. Vùng nguyên liệu sau khi hoàn thiện sẽ cung cấp nguồn nước thốt nốt, đường thô phục vụ chế biến các sản phẩm chất lượng cao, thậm chí mở rộng sang các sản phẩm giá trị gia tăng như yến chưng đường thốt nốt, sản phẩm từ nghệ, đông trùng.

Tăng giá trị đặc sản địa phương bằng quy trình hữu cơ

Tham gia mô hình trồng thốt nốt hữu cơ, nhiều nông dân Khmer cho biết việc chuyển sang sản xuất hữu cơ mang lại thay đổi rõ rệt. Ông Sok Phum, nông dân ở xã An Cư (An Giang) chia sẻ: Nhờ canh tác hữu cơ, cây ít sâu bệnh, năng suất nước đường tăng hơn 20%. Quan trọng nhất là doanh nghiệp ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm, gia đình ông luôn có nguồn thu ổn định hàng năm.

Hộ dân tham gia mô hình được hỗ trợ dụng cụ thu gom nước và chứa sản phẩm đạt chuẩn vệ sinh thực phẩm, đồng thời được trang bị vật tư nông nghiệp có nguồn gốc hữu cơ. Khi đủ điều kiện, vùng trồng sẽ được cấp chứng nhận hữu cơ theo tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế.

Một điểm đáng chú ý là tỉnh sẽ hỗ trợ việc học tập mô hình thực tế tại các viện, trường, trung tâm nghiên cứu và HTX trong lẫn ngoài tỉnh. Đây được xem là cơ hội để nông dân tiếp cận các mô hình sản xuất tiên tiến, từ đó tháo gỡ các vướng mắc trong quá trình chuyển đổi.

Trên cơ sở hoàn thiện quy trình, An Giang sẽ thí điểm liên kết tiêu thụ với doanh nghiệp chế biến tại xã Tri Tôn và phường Tịnh Biên. Việc gắn sản xuất với tiêu thụ ngay từ đầu được xem là bước đi quan trọng nhằm tránh rủi ro được mùa mất giá, đồng thời tạo niềm tin cho người dân khi tham gia vùng sản xuất thốt nốt hữu cơ.

Đại diện doanh nghiệp chế biến cũng bày tỏ kỳ vọng lớn vào vùng nguyên liệu hữu cơ. Ông Trần Hoài Hận, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Sản xuất và tiêu thụ đường thốt nốt Nhơn Hưng (OCOP 4 sao) ở phường Tịnh Biên cho biết: HTX đang liên kết với hơn 50 hộ dân để chế biến đường thốt nốt hữu cơ theo quy trình khép kín. Thị trường trong nước và quốc tế rất chuộng sản phẩm tự nhiên, không hóa chất. Việc phát triển vùng nguyên liệu hữu cơ và đồng hành với nông dân là hướng đi bền vững để nâng tầm thương hiệu đường thốt nốt  An Giang.

Ông Võ Văn Lên, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang cho biết: Việc xây dựng vùng sản xuất, chế biến thốt nốt theo hướng hữu cơ không chỉ tạo ra sản phẩm an toàn mà còn giúp nâng cao giá trị đặc sản địa phương gắn với mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững. Đây là cơ hội để An Giang từng bước hình thành thương hiệu thốt nốt hữu cơ đạt chuẩn, đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Định hướng rõ ràng, mục tiêu cụ thể và sự đồng hành của doanh nghiệp, HTX cùng chính quyền các cấp đang mở ra triển vọng lớn cho cây thốt nốt - cây đặc hữu của vùng Bảy Núi. Khi vùng thốt nốt hữu cơ hình thành, An Giang sẽ không chỉ gia tăng giá trị kinh tế cho người dân mà còn đưa đặc sản truyền thống hướng đến xuất khẩu.