Đánh thức tiềm năng chè hữu cơ xứ Nghệ

Chuyển sang sản xuất hữu cơ, hiệu quả tăng gần 30%

Cây chè là nguồn thu nhập quan trọng của nhiều hộ dân tỉnh Nghệ An. Trong thời gian dài, do canh tác chạy theo sản lượng, lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, đất trồng chè tại nhiều địa phương bị chai cứng, độ mùn giảm mạnh, cây sinh trưởng kém, chất lượng búp giảm sút khiến giá bán luôn ở mức thấp hơn nhiều so với các tỉnh có nghề chè phát triển như Thái Nguyên, Phú Thọ hay Lâm Đồng.

Tại xã Thành Bình Thọ (địa phương được thành lập sau khi sáp nhập 3 xã Bình Sơn, Thành Sơn và Thọ Sơn, huyện Anh Sơn cũ), tình trạng này từng diễn ra phổ biến. Gia đình chị Bùi Thị Tâm ở thôn Tân Hợp (xã Thành Bình Thọ) là một trong những hộ gắn bó lâu năm với cây chè nhưng thu nhập ngày càng bấp bênh do năng suất giảm và giá chè tụt dốc, có thời điểm chỉ còn 2.000 - 6.000 đồng/kg.

Bước ngoặt chỉ đến khi Trung tâm Khuyến nông tỉnh Nghệ An triển khai dự án khuyến nông “Xây dựng mô hình mẫu sản xuất chè hữu cơ liên kết theo chuỗi giá trị giai đoạn 2022 - 2024”, lựa chọn xã Thành Bình Thọ làm điểm xây dựng vùng chè hữu cơ. Mô hình được triển khai với quy mô 10ha, 9 hộ dân tham gia được hỗ trợ 70% vật tư, 100% chi phí chứng nhận hữu cơ và được tập huấn đầy đủ quy trình kỹ thuật.

Người dân đã chuyển từ thói quen dùng phân hóa học sang bón phân hữu cơ vi sinh, sử dụng chế phẩm sinh học, thảo mộc, đồng thời ghi chép nhật ký sản xuất và tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chí hữu cơ. Sau gần 3 năm, kết quả vượt xa kỳ vọng: đất tơi xốp trở lại, chè sinh trưởng tốt, sâu bệnh giảm rõ rệt, búp chè mập và đồng đều, năng suất đạt 2 - 2,5 tấn/ha/lứa, có hộ đạt tới 3 tấn/ha/lứa, năng suất bình quân cả năm đạt từ 13 - 15 tấn/ha sau giai đoạn chuyển đổi.

Chị Bùi Thị Tâm chia sẻ: “Tham gia mô hình giúp chúng tôi thay đổi hoàn toàn cách làm. Điều quý nhất là có được vùng chè nguyên liệu an toàn và ổn định”.

Bên cạnh đó, sản phẩm của mô hình được Công ty cổ phần Phát triển chè Nghệ An ký hợp đồng bao tiêu với giá 14.000 đồng/kg nếu hái bằng tay và giá cao hơn thị trường 15% nếu thu bằng máy, hiệu quả kinh tế mang lại tăng trên 29% so với sản xuất thông thường. Đây là mức giá cao nhất mà nông dân xã Thành Bình Thọ thu được trong nhiều năm qua, khẳng định hiệu quả rõ rệt của hướng đi hữu cơ.

Dư địa chuyển sang chè hữu cơ còn rất lớn

Hiện tỉnh Nghệ An có hơn 8.300ha chè. Tuy nhiên, diện tích sản xuất theo VietGAP chỉ đạt 48ha và diện tích chè hữu cơ được chứng nhận mới khoảng 20ha, cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn.

Nhằm nâng cao giá trị cây chè, tỉnh Nghệ An đã ban hành nhiều chủ trương quan trọng như Đề án “Phát triển các sản phẩm nông nghiệp chủ lực giai đoạn 2021 - 2025, tầm nhìn đến 2030” và Đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ. Mục tiêu đến năm 2030, diện tích chè ứng dụng công nghệ cao, sản xuất VietGAP và hữu cơ đạt 8.500ha, chiếm hơn 70% diện tích chè toàn tỉnh.

Sản xuất chè hữu cơ mang lại nhiều lợi ích: cải tạo đất, giảm chi phí thuốc hóa học, nâng chất lượng búp, tăng giá trị sản phẩm và mở ra cơ hội tiếp cận thị trường cao cấp trong nước và quốc tế. Theo các cán bộ kỹ thuật, từ lứa thứ ba trở đi, năng suất chè hữu cơ không thua kém chè truyền thống, thậm chí ổn định hơn nhờ đất được phục hồi tự nhiên. Quan trọng hơn, giá bán chè hữu cơ cao hơn từ 2 - 3 lần so với sản phẩm canh tác hóa học trước đây, cho lợi nhuận vượt trội.

Tuy nhiên, quá trình mở rộng chè hữu cơ vẫn gặp khó như thời gian chuyển đổi dài, yêu cầu kỹ thuật cao, chi phí đầu tư lớn, thị trường tiêu thụ chưa mạnh và đòi hỏi thu hái thủ công. Bên cạnh đó, vật tư sinh học còn đắt đỏ, chưa phổ biến, người dân chưa quen với việc ghi chép nhật ký sản xuất và tuân thủ các quy trình canh tác khắt khe.

Để sản xuất không chỉ dừng lại ở mô hình thí điểm, tỉnh Nghệ An cần tiếp tục hỗ trợ kinh phí chuyển đổi, hướng dẫn nông dân tự sản xuất phân hữu cơ, chế phẩm sinh học từ phụ phẩm nông nghiệp để giảm giá thành. Đồng thời, cần hình thành các tổ hợp tác, hợp tác xã chè hữu cơ nhằm liên kết với doanh nghiệp bao tiêu, đảm bảo đầu ra ổn định và giá trị sản phẩm cao.

Song song đó, việc đầu tư vào chế biến sâu như sản phẩm chè hòa tan, đồ uống đóng chai, tinh dầu chè xanh… và xây dựng thương hiệu chè của tỉnh Nghệ An là các giải pháp quan trọng để tăng năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Mô hình chè hữu cơ tại xã Thành Bình Thọ đã chứng minh khi sản xuất theo đúng tiêu chuẩn, liên kết chặt chẽ theo chuỗi và được hỗ trợ đúng hướng, cây chè không chỉ được phục hồi mà giá trị còn tăng lên rõ rệt. Đây là nền tảng để tỉnh Nghệ An đưa ngành chè phát triển bền vững, nâng cao thu nhập cho người dân và hướng tới các thị trường khó tính trong tương lai.