Xôi xéo trong miền nhớ

Trong ký ức của nhiều người, từ người già đến trẻ thơ, xôi xéo là bữa sáng quen thuộc, hợp túi tiền, vừa khẩu vị nhiều người. Với tôi cũng vậy, khi nhịp sống còn thong dong và bữa ăn chưa bị cuốn theo sự vội vã của đô thị, tôi vẫn được thưởng thức bữa sáng có tên xôi xéo của mình.

Đó là những buổi sáng chờ mẹ đi chợ về sớm, mang theo mùi nếp mới quyện trong hơi lạnh sớm mai. Phần quà sáng giản dị dành cho lũ trẻ con thường là những gói xôi xéo ấm nóng, thơm mùi hành phi, ngậy mỡ gà, bùi bùi đậu xanh, đủ để ấm lòng trước khi ngày mới bắt đầu.

Xôi xéo khi ấy được gói trong lớp lá chuối lá dong, mùa hè có thêm lá sen, những  thứ vật liệu mộc mạc thiên nhiên ban tặng. Lá vừa giữ nhiệt, vừa giữ hương, để mùi nếp và đậu xanh thấm sâu vào từng hạt xôi. Mở gói xôi ra, mọi phiền toái dường như tan biến, chỉ còn lại vị ngon tròn đầy, thứ vị không cầu kỳ mà đọng lại rất lâu trong ký ức.

Xôi xéo ngày trước thường chỉ bao gồm xôi, đậu, mỡ gà, hành phi, biến tấu hơn chút có thêm ruốc. Theo thời gian, xôi được ăn kèm với chả hoặc giò, sự kết hợp ấy tạo nên một tổng thể hài hòa, đủ béo, đủ mặn, đủ bùi, không khiến người ăn cảm thấy nặng nề. Bữa sáng vì thế trở nên nhẹ nhàng, vừa đủ năng lượng để bắt đầu một ngày dài học hành, lao động.

Đôi khi biến tấu, xôi xéo còn được ăn kèm với thịt kho, trứng kho, trứng ốp la, dưa muối. Những “phiên bản” mới làm món ăn trở nên đa dạng hơn, giàu dinh dưỡng hơn, phù hợp với nhu cầu của cuộc sống hiện đại. Tuy nhiên, sự phong phú ấy cũng khiến xôi xéo  phần nào mất đi nét thanh nhẹ vốn có của món quà sáng xưa.

Không chỉ thay đổi trong cách ăn, xôi xéo còn đổi thay ở chất liệu gói bọc bên ngoài. Ít nơi còn sử dụng lá để gói xôi như trước. Thay vào đó, trong là lớp nilon, ngoài là báo cũ, hoặc hộp xốp. Những vật liệu này tiện lợi, nhanh gọn nhưng không giữ được mùi thơm đặc trưng của lá. Xôi gói trong nilon dễ bị hấp hơi, hành phi nhanh ỉu, hạt nếp kém săn. Đáng nói hơn, việc sử dụng nilon, hộp xốp còn đặt ra những lo ngại về môi trường, khi rác thải nhựa ngày càng trở thành “vấn nạn” trong cuộc sống hiện đại.

Dẫu vậy, trong sâu thẳm tâm trí, hình ảnh gói xôi xéo bọc lá chuối, thơm mùi nếp, béo mỡ gà, bùi đậu xanh vẫn luôn hiện diện như một miền nhớ. Đó không chỉ là hương vị của một món ăn mà còn là hương vị của tuổi thơ, của những buổi sáng bình yên, và của một lối sống từng rất gần gũi chân mộc.

Giữa nhịp sống hiện đại, đôi khi chỉ cần một gói xôi xéo được gói lại bằng lá chuối xanh, cũng đủ để đánh thức những ký ức đẹp đẽ ấy, nhắc con người nhớ về sự giản dị và bền vững đã từng hiện hữu trong đời sống thường ngày.