Bánh tét Trà Cuôn: Giữ vị xưa trong sắc mới

Bánh tét Trà Cuôn (xã Vinh Kim, tỉnh Vĩnh Long) không chỉ là một thức quà quê thuần túy, mà còn là nhịp cầu giao thoa văn hóa đặc sắc giữa hai dân tộc Kinh - Khmer.

Tên gọi làng nghề bánh tét Trà Cuôn gắn liền với một bản có đông đồng bào Khmer sinh sống, nơi những đòn bánh đầu tiên ra đời bên bếp lửa gia đình từ thập niên 1970. Theo những chuyến xe đò xuôi ngược, thương hiệu Trà Cuôn dần vượt khỏi lũy tre làng, trở thành đặc sản nức tiếng khắp lục tỉnh Nam Kỳ.

Hơn nửa thế kỷ đỏ lửa, bánh tét Trà Cuôn vẫn giữ được chỗ đứng trên thị trường nhờ sự linh hoạt của người làm nghề: Mạnh dạn đổi mới để hợp thị hiếu, nhưng kiên trì giữ nguyên những nguyên tắc cốt lõi làm nên “hồn bánh”.

Sắc màu thảo mộc

Điểm làm nên nét riêng của bánh tét Trà Cuôn trước hết nằm ở màu sắc và độ dẻo đặc trưng. Người thợ nơi đây không dùng phẩm màu công nghiệp mà chọn nguyên liệu tự nhiên: Xanh của lá bồ ngót, tím sẫm từ lá cẩm, đỏ cam từ trái gấc. Nhờ vậy, đòn bánh không chỉ bắt mắt mà còn phảng phất hương thơm dịu của lá quê.

Theo bà Mai Hoàng Lý, chủ cơ sở bánh tét Hai Lý (một trong những đơn vị tiên phong của làng nghề) để có màu đẹp, vị chuẩn, mọi nguyên liệu phải được chọn lựa kỹ càng. Lá gói phải tươi để lên màu tự nhiên; thịt heo qua lò mổ kiểm định; trứng muối lấy từ cơ sở uy tín. “Chất lượng đầu vào bảo đảm thì bánh mới giữ được thương hiệu và đi xa”, bà Lý nói.

Theo bà, không dừng lại ở nhân đậu mỡ truyền thống, bánh tét Trà Cuôn nay được làm phong phú thêm với hạt điều, cốm dẹp, tôm khô, bánh “Ngũ phúc”, ba màu… Sự sáng tạo này không chỉ làm đa dạng thực đơn cho thực khách mà còn giúp nâng tầm giá trị nông sản địa phương khi tận dụng được nguồn tôm khô, hạt điều sẵn có của vùng.

Dù đa dạng về nhân và hình thức, kỹ thuật làm bánh vẫn giữ nguyên những nguyên tắc truyền đời. Bánh được gói bằng nếp tươi chưa xào chín, các công đoạn gói đều thực hiện thủ công, từ việc xếp lá chuối, buộc lạt cho đến canh lửa. 

Ở nhiều cơ sở, bếp củi vẫn đỏ lửa suốt nhiều giờ liền, giữ trọn hương vị xưa và làm nên cái “hồn” riêng của bánh tét Trà Cuôn.

Ông Nguyễn Ngọc Thảo, một nghệ nhân có nhiều năm kinh nghiệm cho biết, bí quyết để bánh không bị "nồng nước" và giữ được lâu chính là ở khâu nhóm lửa. Bánh phải được nấu từ 9 đến 10 tiếng liên tục bằng củi nhưng lửa phải cháy thật đều, "thật sung". Nếu để lửa rêu riêu, nước sẽ ngấm vào trong khiến bánh mau hỏng. Điều này giúp bánh tét Trà Cuôn có thể bảo quản lâu hơn mà vẫn giữ trọn hương vị béo bùi của trứng muối, đậm đà của thịt ba rọi ướp gia vị truyền đời.

Làng nghề bánh tét Trà Cuôn hiện có 7 cơ sở sản xuất chủ lực, hàng năm cung ứng ra thị trường hơn 1 triệu đòn bánh. Mỗi cơ sở đạt doanh thu khoảng 1,6 tỷ đồng/năm, tạo việc làm thường xuyên cho gần 100 lao động với mức lương 5,9-6 triệu đồng/tháng; riêng dịp Tết, sản lượng tăng gấp 10 lần, mỗi cơ sở sản xuất 2.000-3.000 đòn bánh/ngày.

Đặc biệt, nhờ đầu tư vào chất lượng và bao bì (máy hút chân không giúp bảo quản tốt), bánh tét Trà Cuôn đã có mặt tại các siêu thị lớn ở TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội và xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Đức, Anh, Mỹ, Úc... góp phần nâng cao giá trị gia tăng của một sản phẩm truyền thống.

Đăng ký thương hiệu độc quyền

Dù đã khẳng định được chỗ đứng trên thị trường, người làm bánh tét Trà Cuôn vẫn không khỏi trăn trở trước tình trạng hàng nhái, hàng mạo danh ảnh hưởng đến uy tín làng nghề. Bên cạnh đó, bà con mong muốn có một khu trưng bày tập trung để quảng bá sản phẩm bài bản hơn, đồng thời dễ dàng tiếp cận nguồn vốn hỗ trợ mở rộng sản xuất.

Lãnh đạo xã Vinh Kim cho biết địa phương đang phối hợp các cơ quan chức năng xúc tiến đăng ký nhãn hiệu tập thể, tiến tới xây dựng thương hiệu độc quyền cho bánh tét Trà Cuôn. 

Theo đó, xã cũng kiến nghị để các cơ sở tiếp cận chính sách ưu đãi về vốn, công nghệ, xúc tiến thương mại. Việc đầu tư thêm lò điện hấp bánh, máy hút chân không, kho lạnh… sẽ góp phần nâng cao năng lực sản xuất, bảo đảm an toàn thực phẩm và giảm tác động đến môi trường, tạo nền tảng phát triển bền vững cho làng nghề.